KAYGILI ÇOCUKLARA İLK YARDIM MÜDAHALESİ

Psikolojik Danışman Berna TÜRKER – Psikolog Burçak ERİTMEN – Psikolog Fatima KESKİN

Her çocuğun yaşına bağlı olarak adım adım geçtiği farklı gelişimsel özellikleri vardır. Bu özelliklerden bir tanesi de kaygı ve bu insanı koruyan duygulardan bir tanesidir. Düşünsenize eğer karşıdan karşıya geçerken bir arabanın çarpmasından kaygılanıyor olmasaydık kendimizi koruma ve dikkat etme güdümüzü harekete geçiremezdik.
Çocuklar büyüdükçe kaygıları değişir, örneğin 2 yaşındaki bir çocuk yüksek sesten korkarken, 5 yaşındaki bir çocuk daha çok karanlıktan korkar.
Ergenlik döneminin başlamasıyla kaygının boyutu, şekli farklılaşır. Bu dönemdeki genç çevresindeki kişilerin kendisi hakkındaki düşüncelerine fazlasıyla önem verir ve artık bunlar kaygının kaynağına dönüşebilir.
Her çocuk biriciktir ve kaygısı da, bununla baş etme yöntemi de birbirinden farklıdır. Kaygı yaşayan çocuklar bunu düşünce, davranış ve bedendeki belirtilerle ifade ederler.
Anne-babalar çocuklarının bu endişeli hallerine şahit olduklarında bir şeyler yapmak isterler ve bazen hangi yöntemi uygulayacakları konusunda çıkmaza düşebilirler. Biz de sizlerin uygulayabileceği ve teoriyle pratiğin birleştiği yöntemleri listeledik. Kaygıları kovalarken eğlenmeniz dileğiyle…
Dur-Empati Kur- Değerlendir-İzin Ver
Çocuğunuz endişelenebilir. Siz ebeveyn olarak endişelenecek bir şey olmadığını bilirsiniz ve çocuğunuzu ‘bana güven, endişelenecek bir şey yok’ gibi cümlelerle telkin etmeye çalışabilirsiniz. Ama hepimiz bunun o kadar da basit olmadığını biliyoruz. Böyle zamanlarda umutsuz ve endişeli olan çocuğunuz sizi dinlemek ister fakat beyni buna izin vermez. Kaygı yükseldiğinde beden hayatta kalabilmek için hızlı bir kimyasal madde döngüsüne girer ve zihinsel geçişler gerçekleşir. Bunun yan etkisiyle beynin prefrontal yani mantıkla çalışan kısmı durur ve bunun yerine otomatik olarak çalışan, beynin duygularla hareket eden bölümü devreye girer.
Böyle zamanlarda çocuğunuz mantığını kullanmada, basit işleri tamamlamada ve bunları hatırlamada zorluk çekebilir. “Dur-Empati kur- değerlendir- izin ver”, tekniği sizin işinizi kolaylaştırabilir.
Dur – çocuğunuzla birlikte durun ve derin bir nefes alın. Derin nefes almak sinir sistemini tersine çevirmeye yardımcı olur.
Empati kur – kaygı tedirgin eder. Çocuğunuz sizin bunu anlamanızı ister, bunu gösterin. Onun hissettiği duyguyu anlayın ve sözlü olarak geri bildirimle yansıtın. Örneğin “Şu an oldukça korktun.” “Bu durum seni endişelendirdi” gibi.
Değerlendir – Ne kadar kaygılandığını keşfetmek için, puanlama sistemini kullanarak ona yardımcı olabilirsiniz. Örneğin; “Karanlık seni ne kadar kaygılandırıyor? 0 ile 10 arasında puan verebilirsin. 0 hiç kaygılandırmıyor, 10 çok kaygılandırıyor olsun.” Verdiği puana göre kaygısını düşürmenin ve onu rahatlatan şeyleri keşfedin. (müzik dinlemek, oyun oynamak, şarkı söylemek, sarılmak…)
İzin ver – suçluluk hissini bırakın. Siz iyi bir ebeveynsiniz ve çocuğunuzun endişelerini gidermek için baş etme yollarını bulmasında iyi bir kılavuzsunuz. Unutmayın kaygı gelişimin bir parçasıdır. Kaygılanmasına izin verin.

Ataların Mirası
“Kaygılıyım” düşüncesine sahip olan bir çocuğun kendisiyle ilgili bir şeylerin kötü gittiğine inanması olasıdır. Hatta bazı çocuklar kaygılanacağından bile kaygı duymaktadır. Çocuğunuzla endişelenmenin de bir amacı olduğunu, bunun bizi koruduğunu konuşun.

Zamanında atalarımız yemek bulmak için avcılık yaparken çevredeki tehlikelere karşı kendilerini korurlardı. Kaygılanmak tıpkı bir kılıç kalkan görevindeydi. Avcıyken av olmamak için onların çoğu zaman tetikte ve kaygılı olmaları gerekirdi. Şimdi de günümüz koşullarıyla yaşamımızı sürdürebilmek için bu duygu gerekli.

Endişe savunma mekanizmalarımızdan biridir ve bedenimizde çalar saat görevini görüp, tehlikelere karşı bizi korur. Çocuğunuza, kaygının normal olduğunu, bizi koruyan bir duygu olduğunu anlatın. Bazen beden ağrılarla ihtiyaçlarını gösterebilir ve bu baş etme yollarını öğrenerek kontrol altına alınabilir.

Endişe Karakteri
Çocuğunuzun kaygısını göz ardı etmek uzun vade de işe yaramaz. Çocuğunuzla birlikte hayali bir karakter yaratarak başlayabilirsiniz. Bunu çocuğunuzla birlikte çizebilirsiniz. Endişeyi canlandıracak olan bu karaktere bir isim verin. Bu karakter çocuğunuzda bulunan korkulara, kaygılara sahip ve çocuğunuz endişe ile hareket etmeye başladığında bilin ki hayali karakter de aynı duyguları paylaşıyor olacak. Kaygıları çocuğunuz yerine oluşturduğunuz karakterle konuşmaya başlayın. Böylece çocuğunuz dışarıdan bir göz olarak karakteri izleyecek ve karakterin duygusunu düşüncesini daha rahat ifade edecek. Aynı uygulamayı evdeki kuklalarla, bez bebeklerle, ya da uygun bulduğunuz her şeyle yapabilirsiniz.

Endişeyi canlandırmanın veya bir karakter yaratmanın birçok faydası vardır. Endişe anında çocukların bedensel tepkilerini başka bir yere aktarması ve müdahaleyi izliyor olması oldukça yararlıdır. Çocuğunuz sizin müdahale biçiminizi gözlemleyip öğrendikten sonra izin verin bir sonraki kaygı anında karakteri ile kendisi konuşsun. Bu karakteri konuşturarak mantıksal beyni yeniden aktifleştirmek amaçlanır ve onu sakinleştirebilmek ise kendisini sakinleştirebildiği anlamına gelir. Bu yöntem ile çocuğunuza kendi başına kullanabileceği bir uygulama öğretmiş olursunuz.

Kutulanan Kaygılar
“Endişelenme” demekle bir sonuca varılmadığını birçok insan yaşayarak deneyimlemiştir. Özellikle çocuklar kendilerini duygularla ifade eder ve bu şekilde anlarlar. Çocuğunuzun sınırlı dozlarda endişelenmesine izin vermek faydalı olacaktır. Çünkü her bir duygunun işlevi vardır. Önemli olan endişeye uygun davranış sergileyip sergilemediğidir. 10 ila 15 dakikadan oluşan ‘Endişe Zamanı’ oluşturmayı deneyebilir endişenin her zaman kötü olmadığını birlikte görebilirsiniz. Endişe zamanı uygulamanızda çocuğunuzun tüm endişelerini yazması için teşvik edin( isterse çizebilir). Bir kutu yapıp bunun adını endişe kutusu koyabilir ve yazdığınız, çizdiğiniz endişeleri o kutuya atabilirsiniz. Endişe zamanı boyunca herhangi bir kural olmaksızın çocuğunuzun endişeleriyle ilgili her istediğini yapmasına fırsat verin. Etkinliğin sonunda kutudaki endişeleri ister çöpe atın isterseniz kutunuzun kapağını kapatarak vedalaşın.

“Şu an”da Kalmanın Sihri
İnsanlar gelecekle ilgili çok fazla düşünür ve buna bolca vakit ayırırlar. Kısacası sık sık zaman yolculuğu yaparlar. Endişeli kişiler için bu bir tetikleyici olur. “Ya olursa” sorularıyla kendilerini daha da kaygılandırırlar.

Yapılan araştırmalar “şu an” da kalanların ve ” ya olursa” sorularından uzak duranların kaygılarının daha az ve daha mutlu bireyler olduğunu göstermiş. Bunun için ya olursa sorusundan uzak durmaya çalışmak dikkat odağını değiştirmek, nefes egzersizi yapmak işe yarayabilir.

Şimdi içinden 4 e kadar sayarken burnundan derin bir nefes al.
4 saniye bu nefesi tut. Tüm vücudunda bunun gerginliğini hisset.
Ardından 4 saniye sayarak bu nefesin karnından tamamen boşaldığını fark et.
Vücudunu merkezi neresi? Nefesi vücudunun merkezine gönder bırak bütün bedenini temizlesin.
Rahatlığı fark et. (Bunu 2 kez tekrarlayabilirsiniz.)

İşte bunların hepsi sizi bulunduğunuz ana ait yapan minik ama etkili egzersizler.

Yap-Boz Parçaları
Çocuğunuz sahip olduğu bir takım endişelerden kurtulmak istiyor mu? Mesela köpek, uçak, okul korkusu gibi… Ebeveyni olarak tabii ki elinizden geldiğince yardım ettiniz ama yetersiz kalmış olabilir. Korkulan durum ve olaylardan kaçmak sizi o an için kurtarır fakat uzun vadede çözüm sağlamaz. Bunun için Yap-Boz yöntemini deneyebilirsiniz. Çocuklar endişelerini yönetebilir, parçalara ayırabilirler tıpkı bir Yap-Boz’daki gibi. Sizde adım adım bu parçalara yaklaşmasına yardım edebilirsiniz. Her bir parçayı ele alın, keşfedin ve yerine yerleştirin. Bütün parçalar yerine oturduğunda eskiden korkutucu olan her neyse artık o kadar da korkunç gelmeyebilir.

Örneğin; çocuğunuz parka gitmekten korkuyor. Onu parka göndermemek ya da parka gitmeye zorlamak yerine, parka gitme eylemini parçalara bölebilirsiniz. Küçük hedefler; parkın olduğu sokaktan geçmek, parkın kenarına gitmek, parka doğru yürümek gibi. Adım adım, yavaşça ilerlemek çocuğunuzun kendisini iyi hissetmesine ve korkusunu yenmesine yardımcı olabilir.

Korku Kovucu Listem
Acil durumla karşı karşıya kalan eğitilmiş pilotlar ne yapar? Uçağa kanat takmak ya da motoru tamir etmek pek mümkün değil. Pilotlar acil durum kontrol listelerine başvururlar. Yıllarca süren eğitimlerine rağmen, her pilot bu kontrol listelerini el altında tutar çünkü tehlike anında sağlıklı düşünmek zordur.

Tehlikeyle karşılaşan tüm çocuklarda aynı şeyleri hissederler ve benzer bir kılavuza ihtiyaç duyarlar. Peki, onları sakinleştirmek için neden madde madde izleyebilecekleri bir kontrol listesi oluşturmuyorsunuz? Kaygıyı ilk hissettiklerinde ne yapmalarını istersiniz? Nefes almak onlara yardımcı olacaksa, ilk adım durmak ve nefes almak olacaktır. Çocuğunuzun kullanacağı bu listeyi istediğiniz kadar uzun-kısa tutabilirsiniz, ona nelerin iyi geldiğini ve nelerin onu sakinleştirdiğini keşfedin ve maddeleyin. Sonra durumu değerlendirin.
Bir başka liste ise çocuğunuzun endişelendiği zamanları gösteriyor olabilir. Bu da sizin için farkındalığı arttıran bir rehber olacaktır. Bilmek ve öğrenmek çözümlere ulaşabilmek için gerekli ilk adımdır.

Kendinize İyi Bakın:)
Çocuğunuzun endişe duyduğunu görmek acılı, sinir bozucu ve kafa karıştırıcı olabilir. Ama yalnız değilsiniz. Kaygıyı tetikleyen birçok faktör vardır; genetik, çevresel, travmatik olaylar, mizaç gibi. Unutmayın, gelişimsel döneme ait normal durumlarla karşı karşıyasınız ve üstesinden gelmelerine yardımcı olmaya çalışıyorsunuz.
Bütün aile için daha sağlıklı bir yaşam hedefine doğru giderken, kendinize duyarlı olun. Kendinizi eleştiren zayıflatıcı şeylerden vazgeçmenin ve kendinizi affetmenin zamanı geldi. Kendinizi sevin. Siz iyi ve kendi kaygılarıyla baş etmesini öğrenmiş bir ebeveyn olursanız zaten çocuğunuz da bunları sizi izleyerek gözlemleyerek öğrenecek, kendi hayatında uygulamaya geçirecektir.
Bütün bu yöntemler işe yaramadığında, çocuğunuzun günlük yaşantısı etkilendiğinde ve baş edilemez bir hal aldığında bir uzmandan destek almanız faydalı olacaktır.

Yorum yazabilirsiniz...

*

captcha *